„Katyń 1940”

„Katyń 1940”

Katyń 1940 (4 CD), Polskie Radio 2008

Ten czteropłytowy box jest niezwykłym dokumentem. W dołączonej wielostronicowej książeczce czytamy najpierw tekst Andrzeja Przewoźnika, oglądamy kilkanaście historycznych zdjęć i widzimy niekończącą się wręcz listę nazwisk tych, których zamordowano w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje…

Zacznijmy od muzyki, zebranej na trzeciej płycie. Jest to Epitafium katyńskie (z 1967 roku) Andrzeja Panufnika – melodia skrzypiec jak płacz matek, wdów, do której dołączają się w rozdzierających współbrzmieniach kolejne instrumenty, jak synowie, jak córki… Wszystko rośnie do zagarniającego chorału, dopełnionego dramatycznymi uderzeniami bębnów, głuchych jak śmierć.

Dalej chóralna Pieśń Rodzin Katyńskich (2004) Henryka Mikołaja Góreckiego. „Jeszcze Polska nie zginęła” – głoszą pierwsze słowa tekstu. Nie, w muzyce nie słychać melodii hymnu, mazurka, ale czuje się ten rodzaj podniosłości, ważności, który powinien towarzyszyć (zawsze!) muzyce hymnu. Zresztą Górecki swoimi prostymi, surowymi akordami potrafi wytworzyć atmosferę podwyższonego ciśnienia. Jest ciemno i nisko i tylko rozjaśniony ostatni akord jest znakiem nadziei. Daje nadzieję.

Wreszcie, również chóralne, Agnus DeiPolskiego Requiem Krzysztofa Pendereckiego (w tym utworze część „Libera me, Domine” została poświęcona ofiarom mordu katyńskiego). Dopisane przez kompozytora po 1989 roku – po odzyskaniu na nowo, na zawsze (!?) przez Polskę niepodległości. Niecałe dwie minuty muzyki, która swoją żarliwością i prawdą mówi więcej niż okolicznościowe przemówienia.

Szczególny dokument znajduje się na drugiej płycie (obok „Listy Katyńskiej” czytanej przez Maję Komorowską, Wojciecha Wysockiego, Wiktora Zborowskiego…). Oto Andrzej Wajda czyta wiersz Guzik Zbigniewa Herberta. Surowo, bez malowania, bez epatowania, dobitnie, intensywnie, piorunująco. „Tylko guziki nieugięte… guziki z płaszczy i mundurów”. Aby świadczyć…

„Katyń 1940”
Tomasz Cyz

urodzony w 1977 r. w Tarnowie) – polski publicysta literacki i muzyczny, eseista, współpracownik „Zeszytów Literackich” i „Didaskaliów”.Był dramaturgiem Teatru Wielkiego Opery Narodowej za kadencji Mariusza Trelińskiego....