„Św. Jan od Krzyża wobec prawosławnej tradycji ascetycznej” ks. Piotra Nikolskiego

„Św. Jan od Krzyża wobec prawosławnej tradycji ascetycznej” ks. Piotra Nikolskiego

ks. Piotr Nikolski, Św. Jan od Krzyża wobec prawosławnej tradycji ascetycznej, Biblioteka Carmelitanum 1, Flos Carmeli, Poznań 2006, s. 160

Książka ks. Nikolskiego jest pokłosiem wykładów, które prowadził w roku akademickim 2005/2006 w Instytucie Duchowości „Carmelitanum” działającym przy Zakonie Karmelitów Bosych w Poznaniu, i inicjuje „Bibliotekę Carmelitanum”.

Autor jest księdzem prawosławnym i z perspektywy tego wyznania mierzy się z zagadnieniem duchowości Zachodu na przykładzie św. Jana od Krzyża. Postać ta została wybrana do badań z powodu niezbyt bogatej recepcji na gruncie prawosławia, zwłaszcza w zestawieniu z licznymi opracowaniami innych wybitnych osobowości Kościoła zachodniego, ale też – czego ks. Nikolski nie ukrywa – dzięki osobistej fascynacji św. Janem od Krzyża.

Spojrzenie autora, właściwe i rzetelne od strony filologicznej, koncentruje się na analizie podstawowych dzieł hiszpańskiego mistyka (Droga na Górę Karmel, Noc ciemna, Pieśń duchowaŻywy płomień miłości) w konfrontacji z bogatą tradycją ascetyczną Wschodu wspartą myślą patrystyczną sprzed schizmy. W ten sposób doświadczenia XVI-wiecznego karmelity zostają zestawione z analogicznymi przeżyciami np. św. Symeona Nowego Teologa (XI w.), św. Grzegorza Palamasa (XIV w.), św. Ignacego Brianczaninowa (XIX w.) czy żyjącego w XX wieku św. Sylwana z Góry Atos. Fragmenty tekstów są tak dobrane, że w sposób przejrzysty pokazują różnice, podobieństwa czy tożsamości myśli sanjuanistycznych i przykładowych przedstawicieli prawosławia. Zasadnicze punkty analizy porównawczej koncentrują się wokół kwestii spornych obu tradycji takich, jak: natura i działanie łaski, Filioque, przebóstwienie, rodzaje i stopnie modlitwy w rozwoju życia duchowego, mistyka a intelekt, stosunek do doświadczeń nadprzyrodzonych.

Książka jest ciekawą propozycją w obliczu pogłębiającego się dialogu ekumenicznego, a także stanowi istotny i cenny kontrapunkt dla wyrastających jak grzyby po deszczu publikacji dotykających pogranicza dziedziny psychologii i duchowości, wypełnionych niejednokrotnie treściami niebezpiecznej pseudomistyki.

Publikacja ks. Nikolskiego jest wprawdzie stricte naukowa i raczej wymaga od odbiorcy pewnego przygotowania teologicznego, ale argument ten uwiarygadnia tylko rozpracowanie podjętego tematu. (AS)